Canxi là khoáng chất cần thiết cho quá trình hình thành và duy trì xương, răng, đồng thời tham gia vào hoạt động của cơ, thần kinh và nhiều chức năng khác trong cơ thể. Khi lượng canxi cung cấp không đáp ứng nhu cầu trong thời gian dài, sức khỏe xương có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt ở trẻ em, phụ nữ sau mãn kinh và người lớn tuổi.
Vậy thiếu canxi gây ra những bệnh gì? Thiếu canxi kéo dài có thể liên quan đến giảm mật độ xương, tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương ở người lớn. Ở trẻ em, chế độ dinh dưỡng thiếu canxi cùng các yếu tố như thiếu vitamin D có thể ảnh hưởng đến quá trình khoáng hóa và phát triển của xương. Trường hợp hạ canxi máu rõ rệt còn có thể gây chuột rút, tê bì hoặc co thắt cơ.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ những vấn đề sức khỏe có thể liên quan đến thiếu canxi, dấu hiệu cần chú ý và cách bổ sung phù hợp.
Vai trò của canxi đối với cơ thể
Phần lớn canxi trong cơ thể được lưu trữ ở xương và răng. Khoáng chất này góp phần duy trì cấu trúc xương, đồng thời tham gia vào hoạt động co cơ, dẫn truyền thần kinh và điều hòa một số quá trình sinh lý.
Cơ thể không tự sản xuất canxi nên nguồn cung chủ yếu đến từ chế độ ăn. Nếu lượng canxi đưa vào không đủ trong thời gian dài, cơ thể có thể huy động canxi từ xương để duy trì nồng độ cần thiết trong máu. Điều này về lâu dài có thể ảnh hưởng đến khối lượng và độ chắc khỏe của xương.
Thiếu canxi gây ra những bệnh gì?
Không phải mọi trường hợp thiếu canxi đều lập tức dẫn đến một bệnh cụ thể. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào tuổi, thời gian thiếu hụt, vitamin D, nội tiết, khả năng hấp thu và các bệnh lý đi kèm.
Thiếu canxi kéo dài có thể ảnh hưởng đến xương và gây ra nhiều vấn đề sức khỏe
Loãng xương
Ở người trưởng thành, tình trạng cung cấp canxi không đầy đủ kéo dài là một trong những yếu tố làm giảm khối lượng xương. Khi mật độ và chất lượng xương suy giảm, nguy cơ loãng xương và gãy xương tăng lên.
Loãng xương thường tiến triển âm thầm. Nhiều người chỉ phát hiện khi xảy ra gãy xương sau một chấn thương nhẹ hoặc khi được kiểm tra mật độ xương.
Giảm mật độ xương và tăng nguy cơ gãy xương
Trước khi tiến triển thành loãng xương rõ rệt, một số người có thể có khối lượng xương thấp. Xương trở nên kém chắc khỏe hơn và khả năng chịu lực giảm, đặc biệt khi tình trạng thiếu canxi kết hợp với ít vận động, thiếu vitamin D, tuổi cao hoặc thay đổi nội tiết.
Gãy cổ tay, đốt sống và vùng hông là những vị trí thường được quan tâm ở người có sức khỏe xương suy giảm.
Ảnh hưởng đến sự phát triển xương ở trẻ
Trẻ em và thanh thiếu niên đang trong giai đoạn tạo xương cần được cung cấp đầy đủ canxi và vitamin D. Thiếu hụt kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển xương và khả năng đạt khối lượng xương tối ưu.
Còi xương ở trẻ không chỉ đơn thuần do thiếu canxi mà thường liên quan chặt chẽ đến thiếu vitamin D và rối loạn quá trình khoáng hóa xương. Vì vậy, không nên thấy trẻ chậm lớn rồi tự kết luận nguyên nhân là thiếu canxi.
Hạ canxi máu
Hạ canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong máu thấp và khác với việc đơn thuần ăn thiếu canxi trong một vài ngày.
Khi mức canxi trong máu giảm đáng kể, người bệnh có thể gặp chuột rút, yếu cơ, cảm giác tê hoặc châm chích ở đầu ngón tay. Một số trường hợp nặng cần được đánh giá và xử trí y tế thay vì chỉ tự mua sản phẩm bổ sung.
Những dấu hiệu có thể gặp khi thiếu canxi
Thiếu canxi kéo dài không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ ràng ngay từ đầu. Một số người có thể gặp các biểu hiện như chuột rút, tê bì, châm chích hoặc đau mỏi, nhưng những triệu chứng này cũng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nên không thể dùng riêng để kết luận cơ thể đang thiếu canxi.
Ngoài ra, một số trường hợp có thể nhận thấy móng dễ gãy, da khô hoặc tóc yếu. Tuy nhiên, đây cũng là những biểu hiện không đặc hiệu và có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác như chế độ dinh dưỡng, nội tiết hoặc tình trạng sức khỏe.
Nếu thuộc nhóm có nguy cơ cao như ăn rất ít thực phẩm giàu canxi, mắc bệnh gây kém hấp thu, lớn tuổi hoặc từng bị gãy xương, nên được tư vấn và đánh giá để xác định nguyên nhân phù hợp.
Một số biểu hiện có thể gặp khi thiếu canxi
Những ai dễ thiếu canxi hơn?
Nhu cầu và khả năng hấp thu canxi thay đổi theo từng giai đoạn. Trẻ đang phát triển, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, phụ nữ sau mãn kinh và người cao tuổi là những nhóm cần chú ý hơn đến chế độ dinh dưỡng.
Ngoài ra, người ít sử dụng sữa và chế phẩm từ sữa, ăn uống kiêng khem kéo dài, không dung nạp lactose hoặc mắc bệnh ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng cũng có thể có nguy cơ không đáp ứng đủ nhu cầu canxi.
Bổ sung canxi như thế nào cho phù hợp?
Ưu tiên đầu tiên vẫn nên là chế độ ăn đa dạng với những nguồn canxi phù hợp như sữa và chế phẩm từ sữa, một số loại cá, đậu phụ, rau xanh và thực phẩm được tăng cường canxi.
Nếu khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu hoặc thuộc nhóm có nhu cầu cao, sản phẩm bổ sung có thể được cân nhắc dựa trên độ tuổi, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe. Không nên tự tăng liều với suy nghĩ uống càng nhiều canxi thì xương càng chắc, bởi bổ sung quá mức cũng có thể gây bất lợi.
Trên thị trường có nhiều dạng bổ sung khác nhau, trong đó canxi nano là một trong những nhóm thường được người dùng tìm hiểu. Tuy nhiên, dạng bào chế chỉ là một yếu tố; khi lựa chọn vẫn cần quan tâm đến lượng canxi nguyên tố, thành phần đi kèm, đối tượng sử dụng và tổng lượng canxi nhận được mỗi ngày.
Ưu tiên bổ sung canxi từ thực phẩm, chỉ cân nhắc sản phẩm bổ sung khi khẩu phần chưa đáp ứng đủ nhu cầu
Vai trò của vitamin D đối với việc sử dụng canxi
Vitamin D có vai trò quan trọng trong quá trình hấp thu và chuyển hóa canxi. Vì vậy, khi đánh giá sức khỏe xương, chỉ tập trung vào canxi mà bỏ qua vitamin D có thể chưa đầy đủ.
Chế độ dinh dưỡng, mức độ vận động, tình trạng vitamin D và các yếu tố nội tiết đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương. Đây cũng là lý do việc tự bổ sung canxi kéo dài mà không xác định nguyên nhân không phải lúc nào cũng phù hợp.
Vitamin D hỗ trợ cơ thể hấp thu và sử dụng canxi hiệu quả hơn
Khi nào cần đi khám?
Nên thăm khám khi có gãy xương sau va chạm nhẹ, đau xương kéo dài, giảm chiều cao rõ rệt, biến dạng xương hoặc các triệu chứng như co thắt cơ, tê bì nhiều và bất thường.
Trẻ chậm phát triển, có biểu hiện bất thường ở hệ xương hoặc người lớn thuộc nhóm nguy cơ loãng xương cũng nên được đánh giá thay vì tự sử dụng canxi trong thời gian dài.
Lưu ý khi lựa chọn sản phẩm bổ sung canxi
Không có một dạng canxi phù hợp cho tất cả mọi người. Khi lựa chọn sản phẩm, nên xem hàm lượng canxi, dạng canxi, vitamin D hoặc các thành phần phối hợp, liều sử dụng và đối tượng được khuyến nghị.
Dù lựa chọn dạng nào, sản phẩm bổ sung không thay thế một chế độ ăn cân đối và cũng không nên được sử dụng để tự điều trị loãng xương, còi xương hoặc hạ canxi máu khi chưa được đánh giá nguyên nhân.
Lời kết
Với câu hỏi thiếu canxi gây ra những bệnh gì, tình trạng thiếu hụt kéo dài đáng chú ý nhất ở tác động lên sức khỏe xương, như giảm khối lượng xương, tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương. Ở trẻ em, việc thiếu canxi cùng các yếu tố dinh dưỡng khác có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển và khoáng hóa xương.
Thay vì tự bổ sung canxi với liều cao khi xuất hiện đau mỏi hoặc chuột rút, nên xem lại chế độ ăn, các yếu tố nguy cơ và thăm khám khi có biểu hiện bất thường để lựa chọn cách bổ sung phù hợp.
